System kaucyjny może zniknąć z Polski, choć od jego uruchomienia nie minął jeszcze rok. Brzmi irracjonalnie? Bynajmniej, dokładnie 6 sierpnia do Sejmu trafił projekt ustawy przygotowany przez posłów Konfederacji, który zakłada uchylenie przepisów wprowadzających zwrotne kaucje za opakowania po napojach. Autorzy propozycji przekonują, że obecne rozwiązanie jest kosztowne, niepraktyczne i stwarza problemy części konsumentów.
System kaucyjny „stanowi regulację fundamentalnie wadliwą”
Przypomnijmy, że system kaucyjny funkcjonuje w Polsce od 1 października 2025 r. Przy zakupie napojów w objętych nim opakowaniach klient płaci dodatkowo 50 groszy za plastikową butelkę do 3 litrów lub metalową puszkę do 1 litra. Pieniądze można odzyskać po zwróceniu opakowania w odpowiednim punkcie. Od 2026 r. system obejmuje również szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra, w przypadku których kaucja wynosi 1 zł. Pojawiły się zapowiedzi, że rozważane jest objęcie kaucją także jednorazowych butelek szklanych, między innymi po:
- piwie,
- wodzie mineralnej,
- napojach gazowanych,
- tzw. „małpkach”.
Tymczasem, pomysłodawcy likwidacji systemu kaucyjnego chcą jednak całkowitego odejścia od tego mechanizmu.
„Ten swoisty mechanizm zwrotów kaucji stanowi regulację fundamentalnie wadliwą — zarówno w wymiarze legislacyjnym, jak i praktycznym — na etapie wdrożenia” – czytamy w uzasadnieniu do projektu.
Posłowie wskazują na koszty i problemy konsumentów
Autorzy projektu krytycznie oceniają sposób funkcjonowania systemu. Ich zdaniem problemem jest m.in. konieczność przechowywania niezgniecionych opakowań i późniejszego transportowania ich do punktów zwrotu. W uzasadnieniu pojawia się również argument, że część osób ma trudności z obsługą automatów oraz rozpoznawaniem opakowań objętych kaucją.
Posłowie Konfederacji zwracają uwagę również na nierówny dostęp do infrastruktury. Ich zdaniem system kaucyjny może być szczególnie uciążliwy dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami oraz mieszkańców mniejszych miejscowości.
W dokumencie stwierdzono, że system „dyskryminuje osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami oraz mieszkańców terenów wiejskich i małych miast”.
Wśród zarzutów znalazły się także kwestie finansowe. Projektodawcy wskazują na wydatki sklepów związane z dostosowaniem się do nowych zasad, a koszt takich inwestycji w skali kraju szacują na około 250 mln zł. Jednocześnie podnoszą, że samorządy mogą tracić część wartościowych surowców, które wcześniej trafiały do gminnych systemów selektywnej zbiórki.
Co z pieniędzmi i butelkami po likwidacji systemu?
Jeżeli ustawa zostałaby przyjęta, system kaucyjny przestałby działać po przewidzianym okresie przejściowym. Zezwolenia wydane operatorom miałyby wygasnąć, a konsumenci nie płaciliby już dodatkowej kwoty przy zakupie napojów w objętych obecnie systemem opakowaniach.
Nie oznaczałoby to jednak rezygnacji z segregowania odpadów. Projekt zakłada pozostawienie obowiązku selektywnej zbiórki w ramach gminnego systemu gospodarki odpadami oraz przepisów dotyczących rozszerzonej odpowiedzialności producentów. Utrzymany miałby zostać również obowiązek selektywnego zbierania odpadów przez sklepy wielkopowierzchniowe.
Autorzy propozycji przewidują ponadto konsekwencje finansowe związane z zakończeniem działalności operatorów. Łączne roszczenia wynikające z poniesionych przez nich nakładów oszacowano na 100-500 mln zł. Jednocześnie w uzasadnieniu projektu znalazło się stwierdzenie, że „Realna kwota, która może zostać zasądzona, to maksymalnie 50 mln zł łącznie”.
Na razie to tylko projekt. System nadal działa
Uspokajamy – aktualnie jest to projekt. Najważniejsze dla konsumentów jest to, że proponowana likwidacja nie oznacza jeszcze końca systemu kaucyjnego. Dokument dopiero trafił do procesu parlamentarnego, więc obecne zasady nadal obowiązują. O tym, czy system pozostanie w polskim prawie, zdecydują dalsze prace nad ustawą.
Czytaj też:
Oddali butelki i zgarnęli prawie 700 zł. Padł kolejny rekord Czytaj też:
Wrzucasz cały worek i gotowe. Ten butelkomat robi furorę