Kto dostanie spadek po osobie bezdzietnej? To nie zawsze małżonek

Brak dzieci wpływa na to, jak zostanie podzielony majątek po śmierci. Jeśli zmarły nie sporządził testamentu, o tym, kto otrzyma mieszkanie, oszczędności czy inne składniki majątku, zdecydują przepisy Kodeksu cywilnego.

Wbrew pozorom spadek nie zawsze przypada małżonkowi ani najbliższej osobie. Znaczenie ma to, którzy członkowie rodziny żyją w chwili śmierci spadkodawcy i jaka jest ich kolejność dziedziczenia.

Dziedziczenie bez dzieci. Małżonek nie zawsze otrzyma wszystko

Gdy osoba bezdzietna umiera, nie pozostawiając potomków, do dziedziczenia ustawowego w pierwszej kolejności powołani są jej małżonek i rodzice. Jeżeli wszyscy żyją, małżonek otrzymuje połowę spadku, a każdemu z rodziców przypada po jednej czwartej. Jeżeli zmarły nie miał małżonka, cały majątek dziedziczą rodzice w równych częściach.

Sytuacja zmienia się, gdy jednego z rodziców nie ma już przy życiu. Wówczas jego udział może przypaść rodzeństwu zmarłego, a jeśli brat lub siostra również nie żyją, prawo do dziedziczenia mogą uzyskać ich dzieci.

Oznacza to, że nawet jeśli bezdzietna osoba nie utrzymywała bliskich kontaktów z rodziną, jej krewni mogą zostać spadkobiercami.

Kto dziedziczy, gdy nie ma małżonka ani rodziców?

Jeśli zmarły nie pozostawił dzieci, małżonka, rodziców ani rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa, przepisy przewidują dalszą kolejność dziedziczenia. W określonych sytuacjach spadek może trafić do dziadków zmarłego, a następnie do ich potomków. Prawo uwzględnia więc również dalsze więzi rodzinne.

Warto pamiętać, że kolejność dziedziczenia określona w Kodeksie cywilnym nie zależy od tego, kto był ze zmarłym najbliżej emocjonalnie ani kto pomagał mu na co dzień. Liczą się przesłanki wskazane w przepisach. W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której majątek otrzyma krewny, z którym spadkodawca od lat nie utrzymywał kontaktu.

Najważniejsze zasady dziedziczenia ustawowego w przypadku braku dzieci to:

• małżonek i rodzice – dziedziczą wspólnie, a udziały zależą od sytuacji rodzinnej,
• rodzice lub rodzeństwo – mogą dziedziczyć, jeśli zmarły nie pozostawił małżonka albo gdy udział rodzica przypada jego potomkom,
• dziadkowie i dalsi krewni – mogą zostać spadkobiercami, jeśli nie ma osób z wcześniejszych grup,
• gmina lub Skarb Państwa – przejmują spadek dopiero wtedy, gdy nie ma spadkobierców ustawowych wskazanych w przepisach.

Testament pozwala zdecydować, komu przypadnie majątek

Osoby bezdzietne, które chcą samodzielnie wskazać spadkobierców, powinny rozważyć sporządzenie testamentu. Dzięki niemu można określić, komu ma przypaść zgromadzony majątek, zamiast pozostawiać decyzję ustawowej kolejności dziedziczenia. Spadkobiercą może zostać na przykład partner, przyjaciel, dalszy krewny lub organizacja.

Testament powinien być sporządzony zgodnie z wymogami prawa. Można napisać go własnoręcznie, pamiętając, że musi być w całości napisany ręcznie, podpisany i opatrzony datą, choć brak daty nie zawsze oznacza nieważność. Można też skorzystać z pomocy notariusza. To szczególnie istotne, gdy sytuacja rodzinna jest skomplikowana albo majątek obejmuje nieruchomości i znaczne oszczędności.

Samo sporządzenie testamentu nie oznacza jednak, że w każdej sytuacji można całkowicie wyłączyć roszczenia osób uprawnionych do zachowku. W przypadku osoby bezdzietnej, zależnie od okoliczności, znaczenie mogą mieć między innymi prawa małżonka lub rodziców. Dlatego planując dziedziczenie, warto uwzględnić nie tylko to, kto ma otrzymać spadek, lecz także możliwe skutki prawne takiej decyzji.