Za niezdolną do pracy prawo uznaje osobę, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej zgodnej ze swoimi kwalifikacjami i nie rokuje odzyskania tej zdolności nawet po przekwalifikowaniu. Taki stan może być trwały lub tylko czasowy.
Decyzja zapada na podstawie dokumentacji medycznej oraz po bezpośrednim badaniu stanu zdrowia. Lekarz orzecznik ocenia, czy po przebyciu leczenia lub rehabilitacji dana osoba będzie mogła znowu podjąć zatrudnienie czy nie. Do tej pory to minister polityki społecznej orzekał o niezdolności do pracy na podstawie rozporządzeń. W przyszłym roku te kompetencje w całości trafią do ZUS.
Skierowanie na dodatkowe badania. Nowa ścieżka odwoławcza
Okazuje się, że taka zmiana pociąga za sobą konsekwnecje i ma znaczenie praktyczne. Od 1 stycznia 2027 roku ZUS będzie mógł wysyłać na dodatkowe badania oraz obserwację szpitalną. Osoby ubiegające się o rentę lub świadczenia z tytułu niezdolności do pracy i niesamodzielności mogą być kierowane także na dodatkową diagnostykę.
Jeśli osoba wezwana przez ZUS nie stawi się na wyznaczone badanie, dodatkową diagnostykę albo obserwacjęszpitalną, ubezpieczyciel będzie mógł umorzyć postępowanie lub zupełnie wstrzymać wypłatę świadczenia.
Będzie jednak ścieżka odwoławcza - w ciągu 7 dni od pierwotnego terminu trzeba będzie złożyć wyjaśnienie, które wykaże, że nieobecność nie była zaplanowana.
Nowa procedura może się przydać. Renta po waloryzacji nie jest wysoka
Dodatkowa badania i obserwacja szpitalna mogą być szansą dla osób, które cierpią na schorzenia, które trudno jest wykazać w trakcie jednorazowej wizyty przed komisją lekarską: padaczka, zaburzenia snu, depresja i inne choroby psychiatryczne, zaburzenia rozwojowe czy skutki dawnych urazów.
Do najczęstszych powodów orzekania niezdolności do pracy należą m.in. choroby układu krążenia, układu ruchu, choroby nowotworowe oraz zaburzenia psychiczne. Od 1 marca 2026 roku kwoty najniższych świadczeń rentowych wynoszą:
- 1978,49 zł – dla osób całkowicie niezdolnych do pracy,
- 1483,87 zł – dla osób częściowo niezdolnych do pracy.
Orzeczenie wydawane jest najczęściej na okres do 5 lat. Wyjątek stanowią sytuacje, kiedy według wiedzy medycznej nie ma szans na poprawę i odzyskanie sprawności przed upływem tego czasu.
Czytaj też:
Wyższa stawka dodatku pielęgnacyjnego. Komu należy się aż 550 zł? Czytaj też:
Legitymacja emeryta-rencisty teraz w nowej wersji. Jest komunikat ZUS