Szacuje się, że nawet 13 tysięcy rodzin może być poszkodowanych w wyniku nieuczciwych działań wykonawców w ramach programu Czyste Powietrze. W najlepszej wierze podpisały umowy na remonty lub montaż pomp ciepła, a wykonawcy zniknęli, zostawiając ich z długami i nieskończonymi pracami.
Zwrotu dotacji w krótkim terminie i z odsetkami domagają się operator programu – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Poszkodowani to zwykle osoby o niskich dochodach, dla których modernizacja domu i zmiana kopciucha na ekologiczne źródło ciepła bez pomocy państwa była niemożliwa.
Zadłużeni beneficjenci Czystego Powietrza
Przed zmianą przepisów wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej przekazywały środki w ramach prefinansowania bezpośrednio na konta wykonawców. Gdy firmy nie wywiązały się z umów, a pieniądze trzeba oddać, długi spadły na beneficjentów. Część spraw trafiła do prokuratur, w tym nawet do Prokuratury Europejskiej. Nie ma się co dziwić – dla osób żyjących z emerytur, rent lub niskich wynagrodzeń oznacza to realne ryzyko egzekucji i biedę.
Na początku 2026 roku rząd ma przyjąć projekt ustawy o pomocy osobom poszkodowanym w programie Czyste Powietrze. Według zapowiedzi dokument ma wprowadzić systemowe wsparcie dla beneficjentów, którzy padli ofiarą nierzetelnych wykonawców.
Pomoc dla poszkodowanych w programie Czyste Powietrze
Po zmianie prawa odpowiedzialność finansowa miałaby zostać przeniesiona z klientów na firmy, które nie wywiązały się z umów.
– To efekt współpracy Funduszu i kilku ministerstw. Celem jest zabezpieczenie osób, które zostały realnie poszkodowane. Specustawa przede wszystkim pozwoli na zatrzymanie procedury ściągania pieniędzy od beneficjentów, którzy mogli zostać oszukani i zgłosili sprawę organom ścigania – wyjaśniał na łamach gazeta.pl zastępcy prezesa Narodowego Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Robert Gajda.
Dochodzeniem roszczeń od wykonawców mają się zająć wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska, bo – zdaniem polityków – aparat państwa ma większe możliwości ściągnięcia należnych pieniędzy niż pojedyncze oszukane osoby. Do tego czasu fundusze deklarują indywidualne rozpatrywanie wniosków o wydłużenie terminów realizacji.
Lista rekomendowanych wykonawców
W Czystym Powietrzu powstanie także lista rekomendowanych wykonawców. – Podstawą będzie ewaluacja programu i spełnienie wyznaczonych przez nas standardów. Nie będzie ona obligatoryjna, jednak pomoże beneficjentom wybrać godne zaufania firmy – informuje Robert Gajda.
Największy w historii Polski program wsparcia dla właścicieli domów ruszył we wrześniu 2018 roku i miał być głównym instrumentem walki ze smogiem. Rząd ogłosił, że przez 10 lat do wzięcia będzie gigantyczna kwota 103 mld zł.