Wielu Polaków popełnia ten sam błąd. Zachowek może zaskoczyć właścicieli mieszkań

Wielu właścicieli nieruchomości zakłada, że wystarczy sporządzić testament i wskazać jednego spadkobiercę, aby uniknąć późniejszych roszczeń ze strony rodziny. W praktyce przepisy przewidują jednak ochronę najbliższych krewnych w postaci zachowku.

Oznacza to, że nawet jeśli całe mieszkanie zostanie zapisane jednemu z dzieci, pozostali uprawnieni mogą domagać się wypłaty należnej im części majątku. Do osób, którym co do zasady przysługuje zachowek, należą przede wszystkim dzieci i małżonek zmarłego, a w określonych sytuacjach również jego rodzice.

To właśnie dlatego wiele spraw spadkowych kończy się wieloletnimi sporami sądowymi, mimo że spadkodawca wcześniej sporządził testament.

Darowizna mieszkania nie zawsze rozwiązuje problem

Część osób decyduje się przekazać mieszkanie jeszcze za życia w formie darowizny, licząc na to, że pozwoli to uniknąć przyszłych roszczeń. Nie zawsze jednak takie rozwiązanie przynosi oczekiwany efekt.

Jednym z najczęściej powielanych mitów jest przekonanie, że po upływie 10 lat darowizna przestaje mieć znaczenie przy ustalaniu zachowku. Nie dotyczy to jednak nieruchomości przekazanych najbliższym członkom rodziny.

W przypadku darowizny mieszkania na rzecz dziecka może ona zostać uwzględniona przy obliczaniu zachowku nawet po wielu latach. Dziesięcioletni termin odnosi się przede wszystkim do darowizn przekazanych osobom, które nie należą do kręgu spadkobierców ustawowych.

Są rozwiązania przewidziane przez przepisy

Prawo przewiduje kilka sposobów, które w określonych sytuacjach mogą ograniczyć ryzyko późniejszych roszczeń. Jednym z nich jest umowa dożywocia.

Polega ona na przeniesieniu własności nieruchomości w zamian za zapewnienie zbywcy opieki, utrzymania oraz pomocy do końca życia. Ponieważ jest to umowa odpłatna, mieszkanie nie jest traktowane tak samo jak darowizna przy ustalaniu zachowku.

Przepisy przewidują również inne możliwości, m.in.:

• zawarcie notarialnej umowy o zrzeczenie się dziedziczenia,
• wydziedziczenie, ale wyłącznie w przypadkach określonych w Kodeksie cywilnym.

Prawnicy podkreślają jednocześnie, że pozorna sprzedaż mieszkania za symboliczną kwotę nie jest skutecznym sposobem na obejście przepisów. Jeżeli sąd uzna, że w rzeczywistości była to darowizna, może uwzględnić taką transakcję przy obliczaniu zachowku.

Roszczenia mogą opiewać na wysokie kwoty

Wysokość zachowku zależy przede wszystkim od wartości majątku pozostawionego przez spadkodawcę oraz liczby osób uprawnionych do jego otrzymania. Gdy najcenniejszym składnikiem spadku jest mieszkanie, kwoty dochodzonych roszczeń mogą sięgać nawet kilkuset tysięcy złotych.

Z tego powodu specjaliści zalecają, aby przed przekazaniem nieruchomości dokładnie przeanalizować skutki prawne wybranego rozwiązania. Konsultacja z notariuszem lub prawnikiem pozwala dobrać formę przekazania majątku odpowiednią do konkretnej sytuacji rodzinnej i zmniejszyć ryzyko kosztownych sporów po śmierci właściciela.