Tego lepiej nie jedz. Najbardziej chemiczne warzywa i owoce

Zalecenia dotyczące spożycia warzyw i owoców na rok 2026 kładą jeszcze większy nacisk na ich obecność w każdym posiłku. Jest to fundament zdrowej diety (Talerz Zdrowego Żywienia). Nowe wytyczne, w tym te obowiązujące w Polsce od 2026 roku, promują dietę roślinną, wysoką zawartość błonnika oraz ograniczenie żywności przetworzonej.

Zalecana proporcja to zazwyczaj trzy porcje warzyw i dwie porcje owoców dziennie. Najbardziej polecane są owoce i warzywa surowe, sezonowe oraz lokalne. Pod warunkiem, że będą wolne od obecności szkodliwych związków chemicznych, w tym środków ochrony roślin.

O co chodzi w „Brudnej dwunastce”?

Pomocny w weryfikacji tej rady jest najnowszy przewodnik „Shopper’s Guide to Pesticides in Produce 2026”, przygotowanego przez Environmental Working Group (EWG). EWG przeanalizowała wyniki badań przeprowadzonych przez amerykański Departament Rolnictwa na 54 344 próbkach 47 rodzajów owoców i warzyw.

Co istotne, próbki przed analizą były myte, szorowane lub obierane, aby jak najlepiej odzwierciedlić sposób przygotowywania żywności w domu. Mimo to wykryto ślady 264 pestycydów, z czego aż 203 pojawiły się na produktach z „Brudnej Dwunastki”.

Pestycydy mogą wpływać na zdrowie człowieka na wiele sposobów, w zależności od rodzaju substancji, dawki i długości narażenia. Krótkotrwały kontakt z wysokim stężeniem może prowadzić do objawów takich jak bóle głowy, zawroty, nudności, podrażnienie skóry i oczu, a w cięższych przypadkach nawet do zatrucia. Wcześniejsze badania łączyły narażenie na pestycydy m.in. z porodami przedwczesnymi, wadami wrodzonymi, poronieniami, chorobami serca, nowotworami czy obniżeniem jakości nasienia.

„Czysta Piętnastka” i „Brudna Dwunastka”

Tegoroczny raport po raz pierwszy mocno podkreśla obecność pestycydów należących do grupy PFAS, czyli tzw. wiecznych chemikaliów. Według EWG ponad 60 proc. próbek z „Brudnej Dwunastki” zawierało właśnie takie związki. Część tych substancji wiązano m.in. z nowotworami, zaburzeniami hormonalnymi, chorobami tarczycy, uszkodzeniem wątroby, obniżoną płodnością czy osłabieniem odporności.

Owoce i warzywa, które były najbardziej zanieczyszczone pestycydami:

1. Szpinak
2. Truskawki
3. Jarmuż, kapusta włoska i gorczyca
4. Winogrona
5. Brzoskwinie
6. Wiśnie
7. Nektarynki
8. Gruszki
9. Jabłka
10. Jeżyny
11. Borówki
12. Ziemniaki

Naukowcy sporządzili także ranking zdrowych warzyw i owoców, czyli „Czystą Piętnastkę”. W 2026 roku znalazły się na niej m.in. ananasy, kukurydza cukrowa i awokado. Na dalszych miejscach były także papaje, cebula, szparagi, kapusta, kalafior, arbuzy, mango, banany, marchew, pieczarki i kiwi.